हाम्रो बारेमा

परासन लगायत पुनर्वासका विभिन्न ठाउँहरूमा वस्ती बस्न शुरू भएसँगै यहाँ बसोबास गर्ने शिक्षाप्रेमी तथा वुद्धिजिवीहरूको मन मस्तिष्कले आफ्ना वालवालिकाको शिक्षा आर्जन गर्न पाउने जन्मसिद्ध अधिकारलाई कुण्ठित हुन नदिन भरमग्दुर प्रयास गरेको पाइन्छ । तत्कालिन अग्रज शिक्षापे्रमीहरूको अथक प्रयासबाट यस ठाउँमा विद्यालय स्थापना गर्नुपर्छ भन्ने सामुहिक भावना जागृत भइ सवैको सहयोगमा विद्यालय खोल्ने जमर्को गरियो र रोजियो स्थान पनि । वस्तीदेखि अलि पर परासन गाउँको पूर्वतर्फ खेतबारीको मध्यभागमा नदी किनार सँगसँगै वरिपरि जंगल भएको बीचको समथर भूमिमा सरस्वतीको यो मन्दिर उनकै प्रसिद्ध नाम वागीश्वरीद्वारा विभुषित हुने गरी सवै वालवालिकालाई ज्ञानको ज्योति छर्ने उद्देश्य लिएर खोलियो । तत्कालिन प्र.अ.गंगाराम भट्टको नेतृत्व एवम् लम्कस रानाको अध्यक्षतामा विद्यालय सञ्चालन समिति गठन भई टहरो निर्माण गरी वालवालिकाको पठनपाठन शुरू हुनासाथ पुनर्वासकै पहिलो पाठशाला बन्ने श्रेय पायो वागीश्वरीले । हाल यो विद्यालय रहेको स्थान पृथ्वीवस्तीदेखि उत्तर पूर्व कुनातिर हानिदै जाँदा आउने परासन गाउँदेखि पूर्वी दिशामा ओरालो झरिसकेपछि देखिने समथर खेत भएको ठाउँमा २०२२ सालमा वागीश्वरी प्रा.वि विद्यालय स्थापना भएको थियो जसमा (१–३) कक्षा संचालन गरिएको थियो । क्रमश ७ कक्षा सम्म संचालन भई वागीश्वरी निम्न माध्यमिक विद्यालय हदै नमनाको नामले संचालन भएको थियो ।

स्थापना भएको मितिलाई आधार मानी हरेक वर्ष फागुन १ गतेलाई विद्यालय वार्षिकोत्सवको रुपमा मनाउने गरिन्छ । त्यसको केही वर्षपछि २०२९ साल तिर हाल यो विद्यालय रहेको स्थान पृथ्वीवस्तीमा श्री गणेश प्राथमिक विद्यालय ख्रुल्यो । जसमा (१–३) कक्षा संचालन गरियो । त्यस फाँटमा उक्त निम्न माध्यमिक विद्यालय स्थापना गर्न परासन एवम ्त्रिभुवन वस्ती दुवै क्षेत्रका अभिभावक तथा शिक्षाप्रेमीको योगदान रहेको सुन्न पाइन्छ । यतातिर क गाउँमा खुलेको प्राथमिक विद्यालय यहाँका स्थानिय वुद्धिजिवीको सहयोगमा श्री गणेश प्राथमिक विद्यालयको नामले अघि बढ्दै गयो । भनिन्छ वागीश्वरीले यति प्रगति ग¥यो कि आपूmलाई जिल्ला भरिकै नमूना विद्यालयको प्रकृतिमा समेत उभ्यायो तर सालेनि बाढी आउने दोंदाको भेल संगै त्यो नमूना रुपी श्रीङ्गार पनि बाढीको वालुवा भएर वगरमा गई थुप्रियो । कालान्तरमा विद्यालयले नमूना गुमायो । भने निम्न माध्यमिक तह (४–७) कक्षा पृथ्वीवस्तीमा भएको श्रीगणेश प्रा.वि. मा मिसिन आई श्री गणेश प्रा.वि वागीश्वरी निम्न माध्यमिक विद्यालयमा परिणत हुन गयो । एउटा विद्यालयको कक्षा (१–३) र अर्को विद्यालयको कक्षा (४–७) मर्ज भई एउटै विद्यालय बन्न पुग्यो । अहिलेको वागीश्वरी त्यसैको रुप हो । यसरी उकालो ओरालो पार गर्दै वागीश्वरी आजको अवस्थामा आइपुग्दा माध्यमिक विद्यालय बनेको पनि २७ वर्ष वितिसक्यो । करीव ७०० भन्दा बढी विद्यार्थीहरु अध्ययन गर्ने यो मन्दिरमा २०५८ साल जेठ १९ गते राती अचानक आगलागी हुन गई हाम्रो आँखाको सामुन्ने सम्पूर्ण अभिलेखहरु नष्ट भए । जे होस्आफ्नो स्थापना कालदेखि हालसम्म यस विद्यालयलाई माध्यमिक तहसम्म पु¥याउन सहयोग गर्नुहुने समाजसेवी, वुद्धिजिवी, शिक्षक शिक्षिकाहरुको नामको चाब लगाउँदा तीन अंक नाघ्न सक्छ । यस सम्वन्धि विवरण अनुसूचीमा प्रस्तुत गरिएको छ ।यसरी वागीश्वरी भनेपनि श्री गणेश भनेपनि दुवैको इतिहास केलाई नसक्नु छ । श्री गणेश त श्री गणेश भएकै केही वर्षमा अर्थात २०४० सालमा वागीश्वरीमा विलिन हुन पुग्यो ।

हिंजोको वागीश्वरी सुनसान फाँटमा थियो भने आजको वागीश्वरी गाउँको वीचमा छ । माध्यमिक तह सम्म पुगेको विद्यालय भौतिक रुपले त पूर्ण भइसकेको छ । गुणात्मक रुपमा सुधार ल्याउन प्रयासरत छ । आज सम्म आइपुग्दा यो विद्यालयमा माध्यमिक तह (कक्षा ११÷ १२) प्रायः समुदायको लगानीमा आश्रित छ जसमा २ वटा मात्र दरवन्दि निकासा भएको छ । माध्यमिक तह (कक्षा ९÷ १०) मा १ जना स्थायी दरबन्दीमा, करार ३ जना गरी जम्मा ४ जना शिक्षक कार्यरत छन्। त्यस्तै निम्न माध्यमिक तहमा ३ जना स्थायी दरबन्दीमा र १ जना राहत गरी ४ जना शिक्षक कार्यरत छन्। प्राथमिक तहमा ५ दरबन्दिमा ५ जना स्थायी शिक्षक कार्यर छन्। यसरी सरकारी अनुदानबाट तलव खाने जम्मा शिक्षकहरु १५ जना छन्। त्यस्तै समुदायको लगानीमा आश्रीत १ जना अांशिक, १ जना माध्यमिक तहका अध्यापक, १ जना निम्न माध्यमिक तहका अध्यापक, १ जना प्राथमिक त्यस्तै २ जना कर्मचारी १ जना कार्यालय सहयोगी र १ जना चौकीदार गरी जम्मा ८ जना पर्दछन् । यसै वर्षदेखि दिवा खाजा व्यवस्थापनको लागि एक जना भान्छे नियुक्त गरिएको छ । हाल करीव ६०० भन्दा बढी विद्यार्थीहरु भएको यो विद्यालय यस पराशन क्षेत्रको पहिलो माध्यमिक विद्यालय भएकोले यसको भविश्य उज्ज्वल बनाउनु यस क्षेत्रका सम्पूर्ण समुदायको जिम्मेवारी देखिन्छ । विद्यालय रहेको समुदायको बनोट यो विद्यालय पनर्वास नगरपालिका वडा नं. ८ स्थित क गाँउ पृथ्वीवस्तीमा अवस्थित छ ।

यस विद्यालयको सेवाक्षेत्र Catchment area मा बसोवास गर्ने समुदायको जनसंख्या सम्बन्धि तथ्याङ्क तल प्रस्तुत गरिएको छ ।यस क्षेत्रको सामुदायिक बनावटलाई हेर्दा के देखिन्छ भने दुई वटा वस्तीहरु यस्ता छन्जहाँ राना सम्प्रदायका मानिसहरु मात्र बसोवास गरेका छन् भने अधिकांश वस्तीहरुमा मिश्रित जनसमुदाय आपसी सद्भाव एवम् सहिष्णुतासंग बसोवास गर्दै आएका पाइन्छ । गाउँ गाउँमा खेलकुद, क्लवहरु, सरकारी, गैर सरकारी संस्थाहरु, सहकारी संस्थाहरु, महिला समूहहरु, वाल क्लवहरु छन ् । विभिन्न राजनितिक दल संगठनहरु त्यस्तै एउटा अध्ययन केन्द्र र साहित्यीक संस्था पनि खुलेको पाइन्छ । यो सम्पूर्ण रुपमा ग्रामिण इलाका हुनाले यहाँको समुदाय विभिन्न गाउँ वस्तीहरुमा विभाजित छ । घरहरु झुप्रा झुप्रि कच्ची, पक्की सबै थरिका छन्। बाटोघाटो पक्की नभए पनि व्यवस्थित छन्। सुकुम्वासी वस्तीहरुमा भने घरहरु घना छन् तर अन्य सबै ठाउँमा घर घरको दुरी बढीमा २५ मी.सम्म पनि छ । पहिलेको तुलनामा वस्ती घना हुँदै गएको छ, घरहरु वाक्लिंदै गएका छन्। संयुक्त परिवार विखण्डीत भएर एकल परिवार बन्दै गएको कारणले घर परिवार बढ्दै छन्। तर परिवार संख्या भने न्युन हुँदै गएको पाइन्छ । जता गरिवी छ, त्यतै बालबालिका बढी छन् । जता सम्पन्नता छ त्यता नियन्त्रण छ । विगतको परासन गा.वि.स.को सम्पूर्ण भूभाग अर्थात हाल बनेको पुनर्वास नगरपालिकाको (७–९) वडाहरु यसै क्षेत्र भित्र पर्दछन्। यहाँ खड्डा ककड परासन मोतिया,धनसिया, बिचफाँटा नामका वस्तीहरु छन् जहाँ लगभग शत प्रतिशत थारु जातिका मानिस बस्छन् । त्यस्तै वुद्धवस्ती अर्थात चगाउँमा तामाङ्गहरु मात्रै छन्भने अन्य गाउँहरु पृथ्वी, सितावस्ती, विचफाँटा, मोतिया, धनसिंगामा ब्राम्हण क्षेत्री दलित लगायत ठकुरी, गुरुब, मगर जातजातीका मानिसहरु बस्छन् ।औसत रुपमा वालवालिकाहरु नै बढी देखिन्छन ्। १८ वर्ष अघि ९ वटा विद्यालय भएको यो ठाउँमा अहिले १७ वटा भइसकेका छन् । विद्यालय जाने उमेरका वालवालिका जताततै देखिन्छन् । युवा युवतिहरु रोजगारको खोजीमा अन्यत्र जाने भएकोले अलि कम देखिन्छन् । वृद्ध पुरुषहरुको तुलनामा वृद्ध महिलाहरु बढि छन् । यतातिर विद्यालयमा पनि छात्रको तुलनामा छात्रा बढी देखिन्छन्। ५–६ वर्षको उमेर ढल्केपछि मात्र विद्यालयमा भर्ना हुन आउने, एउटै कक्षामा पटक पटक दोह¥याउने, भइरहने विचमा एकाध वर्ष पढाइ नै ड्रप गरि पुनः भर्ना हुन आउने पढाइमा साह्रै कमजोर भइ पढ्न मन नलगाउने आदि विभिन्न परिस्थितिमा हुर्किरहेका विद्यार्थी ग्रामिण क्षेत्रमा जुनसुकै ठाउँमा गए पनि अधिकांश भेटिन्छन् । यी र यस्ता समस्यामा यो विद्यालयका विद्यार्थी पनि अछुतो रहन सकेका छैनन् । जसको परिणाम स्वरुप उमेर धरै भइसकेका विद्यार्थी पनि सानै कक्षामा अल्झिरहेका देखिन्छन्।